Sinh viên mới học Java thường gặp tình huống khó hiểu: hai đối tượng có cùng dữ liệu nhưng HashSet vẫn giữ cả hai. Lỗi không nằm ở bộ sưu tập mà ở cách lớp định nghĩa sự bằng nhau.

Bài viết dành cho sinh viên ĐH Hải Phòng đang học Java Fullstack: hiểu hợp đồng equals() và hashCode(), tự chạy một ví dụ, rồi áp dụng vào bài tập backend mà không vội đưa logic này vào mọi entity.

Vì sao cùng mã sinh viên vẫn bị trùng trong HashSet?

Với một lớp thông thường không ghi đè equals(), phương thức kế thừa từ Object so sánh danh tính đối tượng. Hai lần new StudentKey(...) tạo hai đối tượng khác nhau, ngay cả khi cùng mã sinh viên.

HashSet dùng mã băm để hỗ trợ tìm kiếm, sau đó dùng sự bằng nhau để phân biệt phần tử. Chỉ ghi đè equals() mà bỏ qua hashCode() sẽ vi phạm hợp đồng của Java, khiến thao tác thêm hoặc tìm phần tử không còn đáng tin cậy theo ý nghĩa nghiệp vụ.

Theo tài liệu Object, hai đối tượng bằng nhau theo equals() phải có cùng hashCode(). Chiều ngược lại không bắt buộc: hai đối tượng khác nhau vẫn có thể trùng mã băm. Vì vậy, tuyệt đối không dùng riêng hashCode() làm mã định danh duy nhất cho sinh viên hay đơn hàng.

Ví dụ Java chạy được: khóa sinh viên bất biến

Tạo file EqualsHashCodeDemo.java với nội dung sau. Ví dụ dùng cú pháp tương thích Java 17 trở lên và không cần thư viện ngoài.

import java.util.HashSet;
import java.util.Objects;
import java.util.Set;

public class EqualsHashCodeDemo {
    static final class StudentKey {
        private final String code;

        StudentKey(String code) {
            this.code = Objects.requireNonNull(code);
        }

        @Override
        public boolean equals(Object other) {
            if (this == other) return true;
            if (!(other instanceof StudentKey)) return false;
            StudentKey that = (StudentKey) other;
            return code.equals(that.code);
        }

        @Override
        public int hashCode() {
            return code.hashCode();
        }
    }

    public static void main(String[] args) {
        StudentKey a = new StudentKey("HP001");
        StudentKey b = new StudentKey("HP001");
        Set<StudentKey> students = new HashSet<>();
        students.add(a);
        students.add(b);

        System.out.println(a.equals(b));
        System.out.println(students.size());
        System.out.println(students.contains(new StudentKey("HP001")));
    }
}

Biên dịch và chạy trên laptop:

javac EqualsHashCodeDemo.java
java EqualsHashCodeDemo

Kết quả mong đợi để người học tự đối chiếu:

true
1
true

equals() và hashCode() đều dựa vào duy nhất trường code. Trường này là final và chứa String bất biến nên khóa không thay đổi sau khi được đưa vào tập hợp. Lớp cũng là final, giúp ví dụ tránh những vấn đề về tính đối xứng khi so sánh giữa lớp cha và lớp con.

Ba lỗi cần tránh khi làm đồ án Java Fullstack

Thay đổi trường tham gia tính mã băm

Nếu dùng tên sinh viên để tính mã băm rồi cho phép sửa tên sau khi thêm vào HashSet, mã băm có thể thay đổi. Phần tử vẫn nằm trong cấu trúc cũ nhưng thao tác tìm hoặc xóa có thể không tìm đúng vị trí.

Hãy dùng một khóa bất biến có ý nghĩa rõ ràng. Đừng mặc định lấy toàn bộ thuộc tính vào equals() chỉ vì IDE có chức năng sinh mã tự động.

Nhầm HashSet với ràng buộc duy nhất trong database

HashSet chỉ quản lý dữ liệu trong bộ nhớ của tiến trình hiện tại. Nó không ngăn hai request đồng thời ghi trùng mã sinh viên xuống database.

Trong API đăng ký sinh viên, cần có ràng buộc UNIQUE tương ứng ở database và xử lý lỗi xung đột tại backend. Kiểm tra tồn tại trước khi ghi giúp cải thiện thông báo, nhưng không thay thế ràng buộc dữ liệu khi có truy cập đồng thời.

Sao chép ví dụ sang JPA entity một cách máy móc

Ví dụ trên là lớp khóa độc lập, không phải hướng dẫn triển khai equals() cho mọi JPA entity. Entity có ID sinh tự động, proxy và vòng đời lưu trữ khác nhau; chọn sai trường so sánh có thể tạo lỗi khó truy vết.

Khi mới học, nên tách bài luyện collection khỏi bài persistence. Sau đó mới đánh giá chính sách định danh của entity theo mô hình thực tế và tài liệu ORM đang sử dụng.

Bài tập tự kiểm chứng trước khi làm REST API

  • Thêm một phần tử có mã HP002: tập hợp phải giữ hai mã khác nhau.
  • Kiểm tra a.equals(null) trả về false.
  • Kiểm tra hai mã khác nhau không bằng nhau, nhưng không khẳng định mã băm của chúng luôn khác nhau.
  • Trong một bản sao bài tập, bỏ cả hai phương thức ghi đè rồi quan sát sự khác biệt. Sau đó khôi phục trước khi làm tiếp.
  • Viết test cho quy tắc nghiệp vụ: mã có phân biệt chữ hoa và chữ thường không? Nếu cần chuẩn hóa, hãy quy định rõ ngay lúc tạo khóa, thay vì sửa dữ liệu sau khi đã thêm vào tập hợp.

Một bài collection nhỏ nhưng được giải thích và kiểm thử đầy đủ có giá trị hơn việc sao chép cả project Spring Boot mà không hiểu dữ liệu được so sánh thế nào.

Học Java Fullstack tại Kiến An, Hải Phòng

Sinh viên ĐH Hải Phòng có thể xây nền tảng theo thứ tự: Java Core, collection và kiểm thử, SQL, rồi REST API với Spring Boot. Đừng bỏ qua Java Core chỉ vì đã chạy được một endpoint.

VCoderLog định hướng đào tạo Java Fullstack tại phòng Lab tiêu chuẩn IT, 261 Phan Đăng Lưu, Kiến An, Hải Phòng, cách cổng ĐH Hải Phòng khoảng 300m đi bộ. Học viên mang laptop cá nhân để duy trì cùng môi trường thực hành tại lớp và ở nhà.

Nếu cần tư vấn lộ trình, hãy gửi nhu cầu qua website VCoderLog Academy, kèm trình độ Java hiện tại và khung giờ có thể học. Lịch lớp và tình trạng nhận học viên cần được xác nhận tại thời điểm tư vấn.

Tài liệu chính thức